چیستا ایزد بانوی دانش، آگاهی و فرزانگی، او راه راست را نشان می دهد
                                     تاریخ اساطیری ایران-دکتر ژاله آموزگار



تعریف نمایشگاه

نمایشگاه عبارت است از فضایی مناسب، استثنایی و خارق العاده که در آن عرضه کنندگان و بازدید کنندگان می‌توانند با فعالیتهای سازمان یافته و هماهنگ به مبادله کالاها، خدمات و اطلاعات بپردازند، نمایشگاه محل تماس مستقیم عرضه کنندگان و بازدید کنندگان است، نمایشگاه محل ارائه تفکرات جدید، مبادله اطلاعات، ارائه ابتکارات، اختراعات و ابداعات است.

در روزگاران باستان نمایشگاه را فستیوال یا جشنی می‌دانستند که در خلال آن مکانی جهت عرضه کالا یا خدمات فراهم می شد. در گذشته قدیم مردم در طول هفته یا در ایام ویژه‌ای در مکان خاصی به انگیزه جشن یا مراسم مخصوصی دور هم جمع می‌شدند و به برپایی مهمانی و پایکوبی و برگزاری برخی آداب و رسوم می‌پرداختند و کالاهایی را که قصد فروش داشتند به همراه می‌آوردند. امروزه نمایشگاه از شکل ابتدایی آن خارج شده و محلی برای تحقیق و تفحص، تکامل، توسعه و دستیابی به منابع جدید عرضه کالا شده است.

پیشینه نمایشگاه در جهان

در اغلب کشور های جهان از دیرباز انواع نمایشگاهها برگزار می‌شود. تاریخ پیشینه نمایشگاهها با تاریخ تجارت و داد و ستد بشر پیوند دارد. اگر بخواهیم تاریخچه برپایی نمایشگاهها را بررسی کنیم باید به شهر آتن به عنوان مرکز تجارت دنیا و محل برگزاری نمایشگاههای بزرگ کالاهای تجاری ممالک مختلف از دیر باز اشاره کرد. بازارهای مکاره از 6000 سال پیش وجود داشته است همچنین فنیقی‌ها به عنوان بزرگترین تجار زمان خود نخستین نمایشگاهها را در 2800 سال قبل از میلاد برپا کردند. فنیقی‌ها کالاهای مختلف خود را به وسیله کشتی به سرزمین های دیگر می‌بردند و در آنجا به نمایش می‌گذاشتند. نمایشگاهها با تحولات دوران رنسانس و انقلاب صنعتی به تدریج تکامل یافته و به صورت رویدادهای فصلی، محلی، منطقه‌ای، بین قاره‌ای و جهانی خود نمایی کردند. روز بروز بر دامنه فعالیت نمایشگاهها افزوده شد تا کم کم نمایشگاههای بین‌المللی شکل گرفت. اولین نمایشگاه بین‌المللی در سال1145 میلادی در شهر لایپزیک آلمان برپا شد همچنین در سال 1830 نمایشگاههای بین‌المللی در شهر پاریس برگزار شد که از کشورهای مختلف چهار گوشه جهان در آن شرکت کردند و در این نمایشگاه برج ایفل در مرکز نمایشگاه به عنوان نمایش قدرت و پیشرفت صنعتی فرانسه به جهانیان معرفی شد. از مهمترین نمایشگاههای بین‌المللی در سال 1798 میلادی در شهر پاریس در کنار رودخانه سن فرانسه نمایشگاهی بر پا شد که این نمایشگاه تبدیل به جشنی بزرگ شده بود، محل برگزاری نمایشگاه جایی انتخاب شده بود که ناپلئون پس از بازگشت از ایتالیا پیروزی خود را در آنجا جشن گرفته بود. فرانسه سعی داشت به جهانیان نشان دهد که شکستهای گذشته را جبران کرده است و رو به پیشرفت دارد این نمایشگاه کاربرد سیاسی نمایشگاه را به خوبی نشان می‌دهد. در سال 1879 میلادی در شهر سیدنی استرالیا و در سال 1880 میلادی در شهر ملبورن نمایشگاه بین‌المللی برپا شد. در آن زمان از عمر شهر ملبورن فقط پنجاه سال گذشته بود. از این دو نمایشگاه 4 میلیون نفر دیدن کردند که برای کشور جوانی مانند استرالیا رقمی بسیار موفقیت آمیز بود. برپایی این دو نمایشگاه باعث شد که قاره استرالیا به جهانیان معرفی شود و این کاربرد تبلیغی نمایشگاه را نشان مي‌دهد.

در سالهای دیگر نمایشگاههای متعدد دیگری نیز برپا شدند که از جمله آنها مي‌توان به نمایشگاههای بین‌المللی در کشور آمریکا، انگلیس، ژاپن و غیره ... اشاره کرد.

پیشینه نمایشگاه در ایران

ایرانیان از دیرباز علاقه و توجهی خاص به نمایشگاه داشته‌اند بیشترین نمایشگاههای سده‌های گذشته ایران در کنار بنادر بزرگ و یا شهرهای بزرگ که بر سر راه کاروانهای تجاری قرار داشته برپا مي‌گردید. بازراهای مکاره غیر از بنادر و شهرهای بزرگ در مسیر راههای بازرگانی همچون جاده ابریشم که از ایران عبور مي‌کرد نیز برپا مي‌شد که ایرانیان با ایجاد کاروانسراها موجب رونق این بازارها بودند. با تمرکز قدرت در دوان هخامنشی و وضع قوانین گمرکی و بندری و عوارض در دوره ساسانیان برپایی نمایشگاهها در ایران شکل تازه‌ای به خود گرفت. در دوره صفویان بازاری به سبک نمایشگاه در اصفهان شکل گرفت، در دوره قاجاریه به همت عباس میرزا نمایشگاه بزرگی در تبریز برپا شد که در آن مصنوعات ایران به نمایش درآمد، در این نمایشگاه بازرگانانی از ممالک روسیه و عثمانی نیز حضور داشتند ناصرالدین شاه در سفر اول خود به غرب در سال 1248 هجری از نمایشگاه وین در کشور اتریش دیدن کرد و با دیدن این نمایشگاه بسیار به شوق آمد و بعد از بازگشت به ایران تصمیم گرفت همچون اروپائیان محل دائمی برای نمایشگاهها ایجاد کند. مشارکت ایران در نمایشگاههای خارج از کشور برای اولین بار، به سال 1851 مصادف با برپایی نمایشگاه قصر بلورین لندن بر مي‌گردد که با اعلامیه میرزا تقی خان امیر کبیر صاحبان صنایع در این نمایشگاه شرکت و کالاهای ایرانی را از جمله پارچه‌های قلمکار، فرش و صنایع دستی، کاشی و انواع خشکبار به نمایش گذاشتند. نخستین گام مفید در تحقق بخشیدن اندیشه برگزاری نمایشگاهها در سال 1337 برداشته شد، این نمایشگاه توسط دولت و صاحبان صنایع ایتالیا برگزار و هزینه آن نیز توسط آنان تأمین و پرداخت شد. در سال 1343 قانون تشکیل شرکت سهامی نمایشگاههای بین‌المللی تصویب و در سال 1348 نمایشگاه بین‌المللی آسیایی با مشارکت 33 کشور در تهران برگزار شد. بعد از برگزاری سه نمایشگاه آسیایی در سال 1352 اولین نمایشگاه بین‌المللی تهران برپا شد که تا سال 1379 بیست و شش نمایشگاه بین‌المللی بازرگانی در تهران برگزار شده است و از سال 1380 به صورت اختصاصی برگزار می‌گردد.

انواع نمایشگاه

نمایشگاه بر حسب موضوع یا محل برگزاری به ترتیب زیر طبقه بندی می‌شوند:

بازار: از شش هزار سال پیش شروع شده است که به آنها بازارهای مکاره می‌گویند.

نمایشگاه محلی: در یک محل یا شهر خاص برگزار می‌شود مثل پوشاک بهاره که در اسفند ماه هر ساله برگزار می‌شود.

نمایشگاههای منطقه‌ای: در یک استان یا منطقه جغرافیایی انجام می‌شود.

نمایشگاههای ملی: توانمدیها و پیشرفت بازرگانی، صنعتی، تکنولوژی، فرهنگی و هنری یک کشور به نمایش در می‌آید.

نمایشگاههای بین قاره‌ای: بین دو یا چند قاره جهان در کشوری خاص برگزار می‌شود.

نمایشگاههای بین‌المللی عمومی: در این نمایشگاهها کالاهای مختلف اعم از مصرفی و سرمایه‌ای برای عموم به نمایش در می‌آید.

نمایشگاه بین‌المللی بازرگانی تهران از آن جمله است در این نمایشگاهها تجارت واقعی صورت نمی‌گیرد.

نمایشگاه بین‌المللی تخصصی: مدت برپایی آن کوتاه و کالاهای خاص و صنایع جانبی آن به نمایش در مي‌آید. مثل نمایشگاه بین‌المللی چرم، لوستر، ماشین و ...

نمایشگاه بین‌المللی اطلاعاتی: آخرین تحولات تکنولوژی و دانش فنی به نمایش گذاشته مي‌شود. معمولاً هر دو سال یا چهار سال یکبار برگزار مي‌شود مانند نمایشگاه بین‌المللی انفورماتیک که در آلمان برپا مي‌شود.

نمایشگاه اختصاصی کشورها: این نوع نمایشگاهها به درخواست یک کشور و در کشور دیگری برگزار مي‌شود که هدف آن بازاریابی است و تحکیم روابط اقتصادی و سیاسی را در بر دارد مثل نمایشگاه اختصاصی ایران در استرالیا.

نمایشگاه اکسپو: نمایشگاههای جهانی اکسپو از مهم ترین و پیشرفته ترین نوع نمایشگاهها در جهان محسوب مي‌شود که مدت برپایی آن طولانی و عموماً در این نمایشگاه آداب و رسوم، فرهنگ، هنر، تجارت، صنعت و تکنولوژی کشورها معرفی مي‌شود. نمایشگاههای اکسپو به مسائل بازرگانی مي‌پردازد و تا کنون در ایران برگزار نشده است.