آذربایجان شرقی

 

   
   شهرستان ها - آذربايجان شرقي  
 
  اهر (ارسباران) ملكان  
  بناب مرند  
  بستان آباد مراغه  
  هريس ميانه  
  هشترود سراب  
  جلفا شبستر  
  كليبر تبريز  
       
   
   اهر (ارسباران)
شهرستان‌ كوهستاني‌ اهر در 103 كيلومتري‌ شمال‌ شرقي‌ تبريز واقع‌ شده‌ و از قديمي‌ترين‌ ولايات‌ آذربايجان‌ به‌ شمار مي‌رود. آب‌ و هواي‌ آن‌ در زمستان‌ سرد و پر برف‌ و در تابستان‌ معتدل‌ است‌. اكثردره‌هاي‌ ارسباران‌ از جنگل‌ و مرتع‌ پوشيده‌ شده‌ و رودخانه‌ اهر چاي‌ زمين‌هاي‌ آن‌ را مشروب‌ مي‌سازد.
ناحيه‌ اهر به‌ علت‌ اهميت‌ سياسي‌ و نظامي‌، از ديرباز مورد توجه‌ حكام‌ و امرا بوده‌ و پيشينه‌ تاريخي‌ آن‌ بابسياري‌ از حوادث‌ تاريخي‌ آذربايجان‌ گره‌ خورده‌ است‌. اين‌ منطقه‌ در اوايل‌ قرن‌ سوم‌ هجري‌ قمري‌ به‌ مدت‌ 20سال‌ ميدان‌ خونين‌ترين‌ نبردهاي‌ بابك‌ خرم‌ دين‌ و طرفداران‌ وي‌ با سپاهيان‌ عرب‌ بود. شهر اهر در دوره‌ جنگهاي‌ايران‌ و روس‌ در زمان‌ قاجار نيز مركز فرماندهي‌ قشون‌ ايران‌ به‌ رهبري‌ عباس‌ ميرزا بوده‌ است‌.
 
 
 
 
 
   بناب
بناب‌ در قسمت‌ جنوب‌ غربي‌ تبريز و در ساحل‌ شرقي‌ درياچه‌ اروميه‌ واقع‌ شده‌ است‌. شهر بناب‌ با تبريزحدود 113 و با شهر مراغه‌ حدود 13 كيلومتر فاصله‌ دارد. بناب‌ به‌ معناي‌ سرزميني‌ در آب‌ يا نزديك‌ آب‌ است‌.اين‌ شهر قبل‌ از حمله‌ مغول‌ بسيار آباد بوده‌ است‌، ولي‌ حيات‌ دوباره‌ آن‌ به‌ دوره‌ صفوي‌ مربوط‌ مي‌شود. اوضاع‌تاريخي‌ و اقتصادي‌ و اجتماعي‌ آن‌ همواره‌ تحت‌ تأثير مراغه‌ بوده‌ است‌.
 
 
 
 
   بستان آباد
شهرستان‌ و شهر كوچك‌ بستان‌ آباد 55 كيلومتر با تبريز فاصله‌ دارد. شهرستان‌ بستان‌ آباد در اطراف‌شرقي‌ كوهستان‌ سهند قرار گرفته‌ و لذا زمستان‌هاي‌ سرد و بهار و تابستان‌ معتدل‌ دارد. اين‌ شهر محل‌ باستاني‌ وتاريخي‌ شهر گمشده‌ اوجان‌ است‌ كه‌ نام‌ آن‌ از قرن‌ ششم‌ به‌ بعد در اكثر كتاب‌هاي‌ تاريخي‌ ذكر شده‌ است‌. اوجان‌نيز، در دامنه‌هاي‌ شرقي‌ كوهستان‌ سهند قرار داشت‌ و بدليل‌ اقليم‌ مساعد، پايتخت‌ ييلاقي‌ دوره‌ ايلخانان‌ مغول‌بود كه‌ بعدها در اثر حوادث‌ روزگار به‌ كلي‌ منهدم‌ شد.
 
 
 
   هريس
شهرستان‌ هريس‌ در قسمت‌ شرق‌ و شمال‌ شرق‌ تبريزو در فاصله‌ 98 كيلومتري‌ آن‌ قرار دارد. منطقه‌ هريس‌ از حاصلخيزترين‌ مناطق‌ استان‌ آذربايجان‌ شرقي‌ محسوب‌ مي‌شود. در شمال‌ آن‌ ارتفاعات‌ قوشاداغ‌، بزقوش‌ و سبلان‌ قرار دارد و به‌ نوعي‌ اقليم‌ آن‌ را تحت‌ تأثير قرار مي‌دهد. آب‌ و هواي‌ هريس‌ در تابستان‌ها معتدل‌و در زمستان‌ها سرد است‌.
هريس‌ يكي‌ از نواحي‌ تاريخي‌ آذربايجان‌ است‌ و طبق‌ وقف‌ نامه‌ ربع‌ رشيدي‌ در زمان‌ حكومت‌ غازان‌ خان‌مغول‌ بسيار آباد بوده‌ است‌. آثار تاريخي‌ متعددي‌ در محدوده‌ اين‌ شهرستان‌ به‌جامانده‌ است‌. قاليبافي‌ هريس‌ وروستاهاي‌ اطراف‌ آن‌ شهرت‌ ملي‌ و جهاني‌ دارد.
 
 
 

   
   هشت رود
اين‌ شهرستان‌ در جنوب‌ شرقي‌ تبريز و در فاصله‌ 122 كيلومتري‌ اين‌ شهر واقع‌ شده‌ است‌ و فضايي‌روستايي‌ دارد. هشت‌ رودِ مهم‌ قرانقو، آيدوغموش‌، آجي‌ چاي‌، قلعه‌ چاي‌، قوري‌ چاي‌، اجيرلو، قره‌ قيه‌ و ليلان‌چاي‌ در محدوده‌ اين‌ شهرستان‌ جريان‌ دارند. دنباله‌ ارتفاعات‌ كوهستان‌ سهند در غرب‌ اين‌ شهرستان‌ كشيده‌ شده‌است‌. هشترود آب‌ و هواي‌ متغيري‌ دارد، بخش‌ غربي‌ آن‌ تحت‌ تأثير كوهستان‌ سهند داراي‌ آب‌ و هواي‌كوهستاني‌ سرد و بخش‌ مركزي‌ آن‌ داراي‌ آب‌ و هواي‌ معتدل‌ جلگه‌اي‌ و كوهپايه‌اي‌ است‌. بقاياي‌ قلعه‌ معروف ‌ضحاك‌ كه‌ در اين‌ شهرستان‌ قرار دارد. از محوطه‌ اين‌ قلعه‌ سفال‌هاي‌ مربوط‌ به‌ دو هزار سال‌ قبل‌ از ميلاد پيدا شده‌است‌. اين‌ قلعه‌ در دوره‌ اسماعيليه‌ مورد استفاده‌ بوده‌ است‌.
 
 
 
    جلفا
شهرستان جلفا در شمال غرب استان بين شهرستان های  مرند ، اهر، ماکو و کليبر واقع شده است . رود ارس در مرز ايران و جمهوری های آذربايجان و ارمنستان ، از شمال آن می گذرد. مرکز آن شهر مرزی جلفا است که تا تبريز  150 کيلومتر فاصله دارد. آب و هوای جلفا حالت خاصی دارد ، تابستان های آن گرم و زمستان ها معتدل است. به علت وجود کوهستانهای بلند ، بادهای مرطوب دريای مدينترانه و اقيانوس اطلس ، قدرت نفوذ به اين منطقه را ندارد و به اين علت در آن ، باران کمتری می بارد و پوشش گياهی اندکی دارد.    
   
   كليبر
اين‌ شهرستان‌ در 148 كيلومتري‌ شمال‌ شرقي‌ تبريز و در 45 كيلومتري‌ اهر قرار گرفته‌ است‌. اين‌ منطقه‌تحت‌ تأثير آب‌ و هواي‌ خزري‌ است‌ و اغلب‌ اوقات‌ كوهستان‌هاي‌ مرتفع‌ آن‌ را، مه‌ غليظي‌ مي‌پوشاند. سراسرمنطقه‌ كليبر را كوهستان‌هاي‌ جنگلي‌ و مراتع‌ و چمنزارها پوشانيده‌اند و رودخانه‌ ارس‌ از شمال‌ آن‌ مي‌گذرد. پيشينه‌ تاريخي‌ اين‌ منطقه‌ با تاريخ‌ منطقه‌ ارسباران‌ پيوند خورده‌ و به‌ لحاظ‌ اقتصادي‌ و سياسي‌ نيز تحت‌ تأثيراهر قرار دارد. قلعه‌ معروف‌ بابك‌ (قلعه‌ جمهور) بر فراز كوهستاني‌ به‌ نام‌ قيزقلعه‌سي‌ در ارتفاع‌ 2600 متري‌ غرب‌كليبر قرار گرفته‌ است‌.
 
 
 
 
 
   
   ملكان
 
شهرستان ملکان در حد و مرز جنوب غربی آذربايجان شرقی به آذربايجان غربی و کردستان و در گوشه جنوب شرقی درياچه اروميه ، به فاصله 10 کيلومتری آن ، بين شهرستان بناب و هشترود و مراغه و مياندوآب در جلگه رسوبی واقع شده است. در جنوب ملکان آثار و بقايای شهر تاريخی ليلان وجود دارد. در گذشته بخش ملکان ( به نام ملک کندی معروف بوده است) آبادی پر رونق و پر جمعيتی بوده که به علت واقع شدن در سر راه ارتباطی تبريز و آذربايجان شرقی به کردستان و آذربايجان غربی و حاصلخيزی خاک و مساعد بودن زمينه های کشاورزی و تخصص روستاييان در امر باغداری و کشاورزی ، رونق يافت و به شهرستان تبديل شد. آب و هوای ملکان در تابستانها گرم و معتدل و در زمستانها سرد است . محصولات مهم ملکان خشکبار ، ميوه ، غلات و انگور است .  
   
   مرند
شهرستان‌ مرند در شمال‌ غربي‌ تبريز در ناحيه‌ نيمه‌ كوهستاني‌ واقع‌ شده‌ است‌ و 71 كيلومتر با تبريز فاصله ‌دارد. بيش‌ از دو پنجم‌ اراضي‌ آن‌ را ناهمواري‌ها و بقيه‌ اراضي‌ آن‌ را جلگه‌ها تشكيل‌ مي‌دهند. آب‌ و هواي‌ مرندمديترانه‌اي‌ گرم‌ خشك‌ و استپي‌ سرد است‌. از اوايل‌ پاييز تمام‌ مناطق‌ كوهستاني‌ آن‌ را برف‌ سنگين‌ مي‌پوشاند كه‌در قلل‌ كوهها تا اواخر بهار و آغاز فصل‌ گرما باقي‌ مي‌ماند. آب‌ و هواي‌ شهر مرند زمستان‌ها سرد و تابستان‌ها معتدل‌ است‌.
مرند در دوران‌ اقتدار كلده‌ و آشور مركز مهمي‌ به‌ حساب‌ مي‌آمد. به‌ روايتي‌ مرند محل‌ دفن‌ حضرت‌ نوح‌پيغمبر است‌ و نام‌ آن‌ از كلمه‌ پهلوي‌ مادوند يعني‌ محل‌ زندگي‌ مادها اخذ شده‌ است‌. تاريخ‌ مرند در دوره‌هاي‌ قبل‌از اسلام‌ به‌ درستي‌ مشخص‌ نيست‌، ولي‌ شواهد تاريخي‌ حاكي‌ از آن‌ است‌ كه‌ پس‌ از فتح‌ آذربايجان‌ به‌ دست‌عرب‌ها، رسماً تحت‌ سلطه‌ امراي‌ عرب‌ قرار گرفته‌ است‌. در روزگار قيام‌ بابك‌ خرمدين‌، اين‌ منطقه‌ جزو قلمروبابك‌ بوده‌ و محمد روادي‌ - حكمران‌ مرند - تابع‌ او بوده‌ است‌. در دوره‌هاي‌ بعدي‌ نيز اين‌ شهر از مناطق‌ مهم‌ وبا اهميت‌ استان‌ آذربايجان‌ شرقي‌ بوده‌ است‌.
 
 
 
 
 
   
   مراغه
شهرستان‌ مراغه‌ در جنوب‌ تبريز و در دامنه‌ جنوبي‌ كوه‌ سهند قرار گرفته‌ و 126 كيلومتر با مركز استان‌فاصله‌ دارد. آب‌ و هواي‌ آن‌ در قسمت‌هاي‌ جلگه‌ و كنار درياچه‌ اروميه‌ گرم‌ و در قسمت‌هاي‌ كوهستاني‌ معتدل‌است‌. شهر مراغه‌ يكي‌ از قديمي‌ترين‌ شهرهاي‌ ايران‌ است‌. اين‌ شهر در زمان‌ جنگ‌هاي‌ مقاومت‌ بابك‌ خرمدين‌در برابر عرب‌ها، پايگاه‌ قشون‌ عرب‌ بود. در سال‌ 628 هجري‌ قمري‌، مراغه‌ به‌ تصرف‌ سپاهيان‌ مغول‌ درآمد و درسال‌ 656 هجري‌ قمري‌ مركز فرمانروايي‌ هلاكوخان‌ مغول‌ شد. آثاري‌ از دوران‌ حكومت‌ هلاكوخان‌ هنوز درمراغه‌ به‌جامانده‌ است‌.
 
 
 
 
 
   
   ميانه
شهرستان‌ ميانه‌ بين‌ دو رشته‌ كوه‌ بزقوش‌ و قافلانكوه‌، در فاصله‌ 170 كيلومتري‌ جنوب‌ شرقي‌ تبريز واقع ‌شده‌ است‌. اين‌ منطقه‌ اقليم‌ مديترانه‌اي‌ گرم‌ دارد و متوسط‌ حداكثر درجه‌ حرارت‌ سالانه‌ آن‌ 19 درجه‌ سانتيگرادگزارش‌ شده‌ است‌.
ميانه‌ كه‌ به‌ عربي‌ آن‌ را ميانج‌ مي‌نامند، از شهرهاي‌ مهم‌ و قديمي‌ آذربايجان‌ است‌. اين‌ شهر در اثر حملات‌مغول‌ يك‌ بار به‌ كلي‌ ويران‌ شده‌، ولي‌ در ادوار بعدي‌ دوباره‌ بازسازي‌ و آباد شده‌ است‌. ميانه‌ محل‌ استقرارسلاطين‌ و محل‌ كسب‌ فرامين‌ بوده‌ است‌. ناحيه‌ اوچ‌ تپه‌ ميانه‌ در زمان‌ نادرشاه‌ افشار محل‌ استقرار لشگريان‌ او درنبرد با عثماني‌ها بوده‌ است‌.
 
 
 
 
   
   سراب
شهرستان‌ سراب‌ 636 كيلومتر با تهران‌ و 130 كيلومتر با تبريز فاصله‌ دارد و در قسمت‌ شرق‌ بستان‌ آباد واقع‌ شده‌ است‌. اين‌ شهرستان‌ در ميان‌ كوههاي‌ مرتفع‌ بزقوش‌ و سبلان‌ قرار گرفته‌ و آب‌ و هواي‌ معتدل‌كوهستاني‌ دارد. زمستان‌هاي‌ آن‌ بسيار سرد و تابستان‌ هاي‌ آن‌ معتدل‌ است‌. سراب‌ يكي‌ از شهرهاي‌ قديمي‌ وتاريخي‌ آذربايجان‌ است‌. آثار خط‌ ميخي‌ دوره‌ اورارتويي‌ در اين‌ شهرستان‌ وجود دارد. كوههاي‌ آتشفشاني‌ اطراف‌آن‌ آب‌هاي‌ معدني‌ فراواني‌ را جاري‌ كرده‌است‌.
 
 
 
 
 
   
   شبستر
شبستر در 60 كيلومتري‌ شمال‌ غربي‌ تبريز، در مسير خط‌ آهن‌ تبريز - تركيه‌ - اروپا و قسمت‌ جنوبي‌ كوهستان‌ ميشو و شرق‌ درياچه‌ اروميه‌ واقع‌ شده‌ است‌. آب‌ و هواي‌ شبستر در تابستان‌ گرم‌ و معتدل‌ و در زمستان‌سرد و معتدل‌ است‌. در دوره‌ صفويه‌ راه‌ معروف‌ تبريز - طرابوزان‌ از اين‌ شهر مي‌گذشت‌. اين‌ شهر از مناطق‌ نسبتاًقديمي‌ استان‌ آذربايجان‌ شرقي‌ است‌. عارف‌ نامدار شيخ‌ محمود شبستري‌ مؤلف‌ گلشن‌راز، شيخ‌ محمد خياباني‌،طنزپرداز شهير آذربايجان‌ ميرزا علي‌ اكبر معجز شبستري‌ از اين‌ شهر برخواسته‌اند.
 
 
 
 
 
   
   تبريز
  شهرستان‌ تبريز در فاصله‌ 619 كيلومتري‌ شمال‌ غرب‌ تهران‌ و در 150 كيلومتري‌ مرز ايران‌ و جمهوري‌آذربايجان‌ قرار گرفته‌ است‌. آب‌ و هواي‌ شهرستان‌ هر چند جزو اقليم‌ سرد محسوب‌ مي‌شود، ولي‌ لطافت‌ خاصي‌دارد ‌. رودخانه‌هاي‌ آجي‌چاي‌، ليقوان‌ چاي‌، ميدان‌ چايي‌ و صوفيان‌ چاي‌ زمين‌هاي‌ اين‌ شهرستان‌ رامشروب‌ مي‌سازد.
در كتيبه‌ سارگن‌ دوم‌ پادشاه‌ آشور در سال‌ 714 پيش‌ از ميلاد به‌ نام‌ تبريز اشاره‌ شده‌ است‌. در قرن‌هاي‌ سوم‌ وچهارم‌ ميلادي‌ تبريز شهري‌ بسيار معروف‌ بوده‌ است‌. براي‌ اولين‌ بار خاندان‌ رواديان‌ در قرن‌ چهارم‌ هجري‌ قمري ‌تبريز را پايتخت‌ خود قرار دادند. در فاصله‌ حكومت‌ رواديان‌ تا حاكميت‌ مغولان‌ چندين‌ زلزله‌ وحشتناك‌ تبريز راويران‌ كرده‌ است‌. پس‌ از حملات‌ مغول‌، به‌ دستور آباقاخان‌ تبريز رسماً پايتخت‌ ايلخانان‌ شد و در زمان‌ سلطان‌محمود غازان‌ (694) به‌ منتها درجه‌ عظمت‌ و بزرگي‌ و آباداني‌ رسيد. مسجد عليشاه‌، ربع‌ رشيدي‌ و شنب‌ غازان‌در اين‌ دوره‌ ساخته‌ شدند. پس‌ از مغول‌ها و ايلخانان‌ در عصر جلايريان‌ و تركمانان‌  اوايل‌ حكومت‌ صفوي‌ تبريزپايتخت‌ رسمي‌ ايران‌ بود. مسجد
كبوداز يادگارهاي‌ حكومت‌ تركمانان‌ است‌.
در سده‌هاي‌ بعدي‌ نيز تبريز مورد توجه‌ بوده‌ است‌ و مبارزات‌ دلاورانه‌ مردم‌ اين‌ خطه‌ در مقابل‌ عثماني‌ها وروس‌هاي‌ مهاجم‌، از درخشان‌ترين‌ فصل‌هاي‌ تاريخ‌ ايران‌ است‌. مردم‌ تبريز به‌ پايمردي‌ دلاوراني‌ چون‌ ستارخان‌و باقرخان‌ در انقلاب‌ مشروطيت‌ و سرنگوني‌ استبداد نقش‌ مهمي‌ ايفا كردند.  در سال‌ 1299 شمسي‌ روحاني‌مبارز شيخ‌ محمد خياباني‌ عليه‌ استعمار انگليس‌ در تبريز قيام‌ كرد كه‌ به‌ الغاي‌ قرار داد استعماري‌ ايران‌ و انگليس‌منجر شد. مردم‌ تبريز نقش‌ به‌ سزايي‌ در پيروزي‌ انقلاب‌ اسلامي‌ داشته‌اند. در حال‌ حاضر شهر تبريز يكي‌ از شهرهاي‌ تاريخي‌ و زيباي‌ ايران‌ است‌.