اسد آباد يكي از شهرهاي استان همدان است كه در نزديكي همدان و در فاصله ۴۵۰ كيلومتري تهران و در ميانه مسير همدان به كرمانشاه واقع شده و گردنه معروف اسد آباد كه اسدآباد زادگاه سيد جمال اسدآبادي يكي از سر سلسلههاي جنبش ضد استعماري ايران معاصر است، در همين مسير قرار دارد اين گردنه در زمستانها از برف پوشيده ميشود. آب و هواي اسد آباد سرد و كوهستاني است.
بناي يادبود سيد جمالالدين اسد آبادي
بهار
شهر بهار در فاصله ۲۰ كيلومتري همدان واقع شده و آب و هواي سرد و كوهستاني با زمستانهاي پر برف و تابستانهاي ملايم و كوتاه دارد. شهر لالهجين اين شهرستان يكي از كانونهاي مهم صنايع سفال و سراميك ايران است.
ظروف سفالي لالجين
همدان
شهرستان همدان مركز استان همدان است و در فاصله ۳۳۷ كيلومتري تهران واقع شده و آب و هواي كوهستاني سردسيري دارد. زمستانهاي پر برف و تابستانهاي كوتاه و ملايم دارد. بناهاي شهر همدان را بهدياآكو پادشاه ماد (حدود ۷۰۰ سال قبل از ميلاد) نسبت ميدهند. هرودوت ميگويد: پادشاه ماد اين محل را كه اكباتان و هگمتانه ناميده ميشد به پايتختي برگزيد و بعدها داريوش بزرگ آنرا مرمت كرد. در زمان اشكانيان، كهتيسفون پايتخت كشور بود، همدان پايتخت و اقامتگاه تابستاني شاهان اشكاني شد. بعد از اشكانيان، ساسانيانقصرهاي تابستاني خود را در اين شهر بنا نمودند. در سال ۲۳ هجري كه جنگ نهاوند روي داد، همدان به تصرف اعراب درآمد و از آنزمان به بعد گاهي كانون آبادي و ثروت و زماني دچار چپاول وفقر بوده است. همدان در زمان ديلميان (۳۱۹ هجري) لطمات فراواني ديد. در قرن ششم هجري، سلجوقيان مركز خود را از بغداد به اين شهر منتقل كردند.
كتيبههاي گنج نامه
شهر همدان كه هميشه مورد تاخت و تاز سلاطين و شاهان بود، در زمان تسلط تيموريان بر ايران ويران شد. در زمان سلاطين صفوي، شهر همدان آباد گرديد و پس از انقراض صفويه در سال ۱۱۳۸ هجريهمدان به تصرف احمد شاه، والي عثماني درآمد ولي به همت نادر شاه افشار، همدان از نيروهاي مهاجم عثماني تخليه گرديد و در سال ۱۱۴۵ هجري، همدان طبق قرارداد دوباره به آغوش ايران بازگردانده شد. شهر همدان درمسير جاده ابريشم قرار داشته است و به علت قرار گرفتن در مسير راههاي اصلي منطقه غربي ايران، در قرنهاي اخير همواره از نظر بازرگاني مورد توجه بوده است.
آرامگاه ابوعلي سينا
كبودرآهنگ
كبودر آهنگ يكي از شهرستانهاي استان همدان است كه در شمال استان و در فاصله ۶۰ كيلومتري همدان واقع شده است و آب و هواي سرد كوهستاني دارد. كبودر آهنگ نيز در سالهاي اخير به شهرستان تبديل شده است.
غار عليصدر
ملاير
ملاير از شهرستانهاي جنوبي استان همدان است كه در فاصله ۴۱۸ كيلومتري تهران قرار گرفته است. ملاير آب و هواي معتدل كوهستاني دارد. حمد الله مستوفي مينويسد «كه نهاوند صد پاره ديه است به سهناحيت ملاير، اسفيدهان و جهوق (جيقوق). در مورد وجه تسميه ملاير اقوال مختلفي ذكر كردهاند از جمله در زمان مادها در اين منطقه با روشن كردن آتش بر روي تپهها و كوهها اخبار را به ساير مناطق ميرساندند و از اينرو، اين منطقه را «مِلْ آگر» به معني تپه آتش «تپههاي آتش» ميناميدند. منطقهاي كه امروزه شهرستان ملاير ناميده ميشود، از زمانهاي بسيار دور ناحيهاي آباد بوده است. اسامي بعضي از روستاها مانند مانيزان، گوراب و آثاري چون تپه نوشيجان و دژ گوراب حاكي از قدمت تاريخي اين منطقه است. بناي شهر فعلي ملاير با حكومت فتحعلي شاه قاجار در سال ۱۱۸۸ هجري مقارن است كه توسط محمد علي ميرزا دولتشاه احداث شد و نخست بنام باني آن دولت آباد خوانده ميشد كه پس از انقراض سلسله قاجار، در زمان حكومت خاندان پهلوي به ملاير تغيير نام يافت.
قلعه نوشيجان (دژ آتشكده)
نهاوند
نهاوند يكي از شهرستانهاي جنوبي استان همدان است كه در فاصله تقريباً ۴۶۰ كيلومتري تهران واقع شده است. آب و هواي اين شهرستان معتدل و كوهستاني است. كه غالباً در فصل بهار، بارندگي فراوان دارد. بررسيها و حفاريهايي كه پروفسور گريشمن از تپه گيان واقع در ۱۸ كيلومتري جنوب غرب شهر نهاوند به عمل آورده، نشان ميدهد كه در حدود ۳۷ قرن قبل از ميلاد مسيح قومي در اين شهر زندگي ميكرهاند كه تمدني شبيه تمدن بينالنهرين داشتهاند كه بعدها به دست اقوام ديگر اروپا و آسيا از بين رفته است. شهر نهاوند مقارن انقراض هخامنشيان در حمله اسكندر مورد تاخت و تاز قرار گرفت. سلوكيان نيز به اين شهر حمله كردند و پس از فتح آن مدتي در آنجا اقامت داشتند. در دوره اشكانيان، اوضاع شهر نهاوند به درستي معلوم نيست ولي در دوره ساسانيان، نهاوند از نظر سوقالجيشي يكي از نقاط مهم محسوب ميشد. در حمله عربها به ايران، سپاهيان اسلام با مقاومت سپاهيان ايران در نهاوند مواجه شدند كه در نهايت سپاه ايران شكست خورد. در دوره قاجاريه، ناصرالدين شاه ضمن بازديد از اين شهر دستور داد تا قلعه نهاوند را كه اثري تاريخي محسوب ميشد، خراب و ويران كنند. شهرستان نهاوند يكي از كانونهاي تمدن ديرينه ايراني است كه در آن آثار قابل توجهي به جامانده است.
رزن
رزن يكي از شهرستانهاي شمالي استان همدان است كه در فاصله ۷۵ كيلومتري همدان قرار گرفته است و آب و هواي سرد كوهستاني دارد. اين ناحيه در سالهاي اخير به شهرستان تبديل شده است.
تويسركان
تويسركان در فاصله ۳۹۵ كيلومتري تهران واقع شده است. اين شهرستان به علت استقرار در فضاي كوهستاني و مرتفع آب و هواي سرد در زمستان و معتدل در تابستان دارد. شهر قديمي «رودآور» مشتمل بر سهقصبه «توي» و «سركان» و «شكان» بود. اين شهر پس از حمله مغول اهميت خود را از دست داد و مردم آن بهقصبه «توي» روي آوردند و بندريج آنجا را آباد كردند. تويسركان فعلي همان قصبه «توي» قديمي است. سركان بهفاصله ۱۰ كيلومتري شمال غرب تويسركان هنوز پابرجاست و اكنون نيز يكي از شهرهاي شهرستان تويسركان است. آرامگاه حضرت حَبقوق نبي (ع) در نزديكي اين شهر قرار دارد كه ۷۰۰ سال قبل از ميلاد در آنجا ميزيسته است. كاوشهاي باستان شناسي در اطراف اين بقعه نشان ميدهد كه اين منطقه در آن عصر آباد بوده است.