اين منطقه به زبان محلي ،ابهر چاي ،ناميده مي شود كه از مناطق بسيار قديمي ايران است و طبق شواهد در هزاره دوم ق م از رونق بيشتري برخوردار بود و مادها در اين منطقه اتحاديه اي از قبايل مختلف ايجاد كردند. همزمان با استقرار حكومت ايلخانان و انتخاب سلطانيه به عنوان پايتخت اهميت ارتباطي قابل توجهي يافت كه هنوز هم محفوظ مانده است وجه تسميه اين شهر از كلمه پهلوي اوهر به معني بستن آبها است جايگاه اوليه شهر به تپه قلعه مشهور است و در ساحل راست ابهر رود قرار دارد
تزئينات گنبد سلطانيه
اين محل يكي از قديمي ترين استقرارهاي انساني استان هاي زنجان به شمار مي رود و از اوايل هزاره چهارم قبل از ميلاد محل سكونت بوده است. ابهر رود رود معروفي است كه در اين شهرستان جاري مي باشد. آب و هواي آن كوهستاني است و زمستان هاي سرد و پر برف و تابستان هاي معتدل دارد
خدابنده
شهرستان خدابنده در قسمت جنوب شرقي زنجان قرار دارد آب و هواي آن كوهستاني با زمستانهاي سرد و پر برف تابستان هاي معتدل است استقرار جوامع انساني و يكجانشيني در اين مناطق به اواخر هزاره چهارم و اوايل هزاره پنجم ق م مربوط است سفالهاي گوجه اي رنگ از آثار به جامانده در اين منطقه است در اين منطقه ايلات خدا بنده لو و افشار با اقوام بومي در هم آميخته و نژادي پديد آورده است كه از نظر خصوصيات ظاهري به نژاد زنجاني معروف است. شهرستان خدا بنده دو شهر تاريخي سهرورد و سجاس را در خود جاي داده و مردان گرانقدري همچون شهاب الدين سهروردي را پرورش داده است.
بناي تاريخي چلپي اوغلي
خرمدره
شهرستان خرمدره در شرق استان زنجان و در همسايگی استان قزوين قرار دارد و آب و هوای معتدل کوهستانی با زمستانهای سرد و پر برف و تابستانهای معتدل دارد . بادهای مهمی مانند باد سرد مه و باد گرم شره در آن می وزد که اثرات زيادی بر آب و هوا و محصولات کشاورزی می گذارد . مرکز اين شهرستان خرمدره است .
ماهنشان
شهرستان ماه نشان در شمال غربی زنجان واقع شده و از غرب با استان آذربايجان غربی ، از شمال با آذربايجان شرقی و از جنوب با استان کردستان همسايه است . اين شهرستان منطقه ای است کوهستانی که در دامنه قسمتی از ارتفاعات کوههای زاگرس و در کنار رودخانه قزل اوزن واقع شده است . آب و هوای اين منطقه سرد و کوهستانی با زمستانهای سرد و تابستانهای معتدل است . مرکز آن شهر ماه نشان است .
صنايع دستي
طارم
شهرستان طارم در شمال شرقی استان زنجان ، در همسايگی گيلان قرار دارد . طارم دره ای صاف و پهن و نسبتاً گود است که در بخش سفلای حوضه آبريز قزل اوزن قرار گرفته است و به حوضچه منجيل و درياچه سد سفيدرود منتهی می شود . اين دره بين دو رشته کوه طارم در زنجان شمالی و دامنه های جنوب شرقی رشته کوه طالش واقع شده است . طارم با وجود زيبايی های طبيعی ، يکی از نواحی زلزله خيز کشور است و زلزله خرداد سال 1369 موجب وارد آمدن خسارت سنگين به اين ناحيه شد . آب و هوای اين شهرستان به علت محصور بودن با رشته کوههای مرتفع و عدم نفوذ بادهای باران آور ، در بخشهای کم ارتفاع و کناره های قزل اوزن خشک و نيمه بيابانی و در دامنه کوهپايه ها معتدل و در ارتفاعات بلند معتدل و کوهستانی است .
چشم انداز طبيعي طارم
زنجان
شهرستان زنجان سيصد و بيست و هشت كيلومتر از تهران فاصله دارد. زنجان از دو دره بزرگ«زنجان رود» و «سفيد رود» تشكيل شده است كه بين آنها كوههاي قراول و انگوران قرار گرفته است. آب و هواي آن در تابستان معتدل و در زمستان سرد است. تاريخ بناي شهر زنجان را همزمان با سلطنت اردشير بابكان دانسته و آن را شهين يا شهان ناميده اند. اين نام به مرور زمان به زنكان و سپس به زنجان تبديل شده است، در كتاب حدود العالم به سال سيصد و هفتاد و دو ه ق زنجان شهري آباد و پر بركت با بارويي بسيار مستحكم وصف شده است، در قرن ششم ه ق ايلخانان بر اين منطقه تسلط يافتند و شهر سلطانيه را در جوار زنجان امروزي به عنوان پايتخت الجاتيو بنياد گذاردند.
مسجد جامع زنجان
بعد ازانقراض ايلخانان امير تيمور در سال هفتصد و هشتاد و شش ه ق آسيب فراواني به اين شهر وارد كرد در زمان شاه طهماسب اول صفوي به سال نهصد و سي تا نهصد و هشتاد و چهار ه ق سلطانيه رو به ويراني نهاد، فتحعليشاه، قصري تابستاني در شهر سلطانيه احداث كرد، امروزه به علت موقعيت سياسي، اداري و تمركز ادارات در شهر زنجان، جمعيت زيادي به اين شهر روي آورده و موجبات گسترش مراكز بهداشتي و خدماتي را فراهم ساخته و بر محدوده شهر افزوده شده است.